Elke dag overlijden in Nederland vijf mensen door suïcide. Onder jongeren is zelfdoding zelfs de meest voorkomende doodsoorzaak. Suïcide volledig voorkomen kan niet. Maar we hebben wel invloed op de kans dat iemand suïcide pleegt.

Van 7 tot en met 13 september 2026 vindt de Wereld Suïcide Preventie Week plaats. Het thema van dit jaar is ‘samen’. Samen dragen we het onderwerp. Samen praten we over zelfdoding. Samen starten we het gesprek. De vraag stellen kan namelijk een leven redden.

Dat is precies wat ook staat in de richtlijn suïcidepreventie die vorig jaar verscheen. Deze benadrukt het belang van samenwerken. Niet alleen als organisaties, maar ook als mensen onderling. Met naasten, op scholen, op het werk. Want hoe vaardiger we zijn, hoe makkelijker het is om het gesprek aan te gaan. Joris Hendrickx en Maja Kobylanski nemen het voortouw en vertellen vanuit hun perspectief over suïcidepreventie.

Samen vaardiger

Joris Hendrickx is psychiater en lid van de Raad van Bestuur bij GGZ Oost Brabant en bestuurslid bij SUPRANET GGZ, een landelijk netwerk voor preventie van suïcide. “Suïcide is de meest ingrijpende gebeurtenis die er is in ons werkveld. Als psychiater heb ik hier jammer genoeg ook mee te maken gehad bij cliënten. In plaats van het te zien als iets wat je overkomt, heb ik geleerd om te analyseren wat we hebben gedaan om hier in de toekomst meer invloed op te hebben.”

Zo’n analyse verandert niet de uitkomst, maar wel de impact die het heeft op de omgeving. Joris: “Als je weet dat je alles hebt gedaan en elke reddingsboei hebt geworpen die je binnen je bereik had, dan hoef je niet meer te twijfelen over je aanpak. Bovendien leer je veel van zo’n analyse. Met die lessen kun je jezelf en anderen vaardiger maken. En zo meer mensen die in de knel zitten helpen.”

Daarbij is het belangrijk dat we niet voortdurend zoeken naar schuldigen, denkt Joris. “Na een suïcide voelen zowel naasten als hulverleners zich vaak schuldig. Of er wordt een schuldige gezocht, om beter om te kunnen gaan met het verdriet. Maar die schuldvraag helpt niet. Niet bij het verwerken van het verlies, en ook niet bij het verminderen van de kans voor anderen naar de toekomst. Om een cultuur te creëren waarbinnen we voortdurend bezig zijn met het verbeteren van suïcidepreventie, moeten we afstappen van het zoeken naar schuldigen.”

Om dit te kunnen doen is samenwerking cruciaal. Joris vervolgt: “Veel mensen vinden suïcide een spannend onderwerp. Maar als we al niet goed met elkaar kunnen communiceren, hoe helpen we dan de mensen die met suïcidale gedachten kampen? Suïcide raakt ons allemaal. Natuurlijk kunnen we als GGZ helpen. De realiteit is echter ook dat we niet alles kunnen oplossen. Daar hebben we het hele netwerk bij nodig.”

Luisteren naar individu

Maja Kobylanski is oud-cliënt bij GGZ Oost Brabant en Ervaringsdeskundige S (suïcidaliteit). Vanuit de Stichting Suïcide Preventie Centrum begeleidt ze samen met directeur en initiatiefnemer Koos de Boed online groepen voor mensen met suïcidale gedachten. Zelf kampt ze hier al sinds haar twaalfde mee. Ze vertelt hoe lastig het is om erover te beginnen: “Praten is makkelijker gezegd dan gedaan. Suïcidale gedachten zijn zo intiem en persoonlijk. Als je al jaren alles hebt opgekropt, voelt het alsof je de Himalaya over moet om het te kunnen delen.”

Met enkel het delen ben je er bovendien nog niet. Maja vervolgt: “Als je deelt dat je gedachten over zelfdoding hebt, zit je meestal op een punt waarop je het eigenlijk al niet meer aankunt. Ook het vertellen zelf kost enorm veel energie. Persoonlijk had ik daarna behoefte aan rust, terwijl mijn omgeving juist in actie wilde komen. Daarom is het zo belangrijk dat we luisteren naar wat het individu nodig heeft.”

Daarbij staat voorop dat mensen zich gehoord en gezien voelen. Maja legt uit: “Zelf zocht ik continu naar bevestiging waarom ik niet meer van waarde was. Waarom anderen beter af waren zonder mij. Had iemand mij een lijst met standaard vragen gesteld, dan had ik dat alleen maar gezien als een extra bevestiging dat ik niet de moeite waard ben. Ik had het nodig om te horen dat het oké was om deze gedachten te delen. En dat ik nog steeds oké was, zelfs met deze gedachten. Ik was bang voor het oordeel van een ander, maar ook voor de mogelijke impact op iemand. Ik wilde vooral niemand tot last zijn.”

Drempels verlagen

Het gesprek aangaan is dus een belangrijk onderdeel van suïcidepreventie, maar hoe doe je dit? Joris deelt een persoonlijke ervaring: “Eén van mijn beste vrienden kampte met zelfdodingsgedachten. Ik merkte dat hij steeds somberder werd. Ik besloot hem ernaar te vragen. Niet als professional, maar als naaste. Dat gaf hem de gelegenheid om erover te praten. Een tijd lang heb ik hem elke dag gebeld, gewoon om te luisteren naar zijn verhaal.”

Volgens Maja is het goed als anderen de drempel voor je verlagen. “Zelfs in de groepen die ik begeleid, merk ik dat mensen het lastig vinden om aan te geven dat het slecht gaat. Terwijl we onder elkaar zijn en van elkaar weten dat we deze gedachten allemaal ooit hebben gehad of nog steeds hebben. Ik stel daarom vaak de vraag: ‘hoe zit je erbij?’. Dat geeft de ander ruimte om uit te leggen wat er speelt.”

Daarnaast is het fijn als er meerdere mensen zijn bij wie je terechtkunt. Maja: “Voor de een is het makkelijker om in gesprek te gaan met een professional, terwijl de ander het liefst praat met een naaste. Daarom wil ik de beladenheid eraf halen. Mensen zijn soms bang dat ze iemand op ideeën brengen. Geloof mij: die gedachten ontstaan niet doordat iemand ernaar vraagt. Juist door het gesprek aan te gaan, kun je iets voor iemand betekenen.”

Dat is precies waarom GGZ Oost Brabant al haar medewerkers wil betrekken bij suïcidepreventie. “Een behandelaar is niet de enige persoon waar een cliënt die bij ons binnenkomt contact mee heeft”, legt Joris uit. "Soms is het een praatje met de receptioniste dat een verschil maakt. Of degene die de telefoon opneemt als je belt. We willen op zoveel mogelijk plekken de verbinding van mens tot mens maken, zodat we overal het gesprek kunnen voeren.”

Moed

Preventie komt soms ook uit onverwachte hoek. Ook daar wil GGZ Oost Brabant op inspelen in de preventieaanpak. Joris: “Huisdieren kunnen een hele beschermende factor zijn voor mensen met suïcidale gedachten. In sommige situaties is onze richtlijn om over te gaan tot opname. Maar als iemand daarvoor een huisdier moet achterlaten, kun je je afvragen of dat de beste actie is. Daarom maken we altijd een individuele afweging. Kunnen we de beschermende factor meenemen? Of is het beter om thuis te blijven, ondanks het risico?”

Bovendien is het volgens Joris een illusie dat we suïcide helemaal kunnen voorkomen. “We kunnen proberen om elk risico te vermijden. Maar wat gebeurt er als er alsnog een opening ontstaat? Het vergt moed om daarmee om te gaan. Je laat immers de controle los. Het is echter ook goed om te beseffen dat cliënten zelf invloed hebben. Je wilt hen zoveel mogelijk de regie laten behouden. Angst dat het misgaat helpt daar niet bij.”

Maja ondersteunt dat perspectief: “Ja, je kampt met suïcidale gedachten. Maar je hebt nog steeds verantwoordelijkheid over jezelf. Je bepaalt zelf wanneer je hulp zoekt en of je openstaat voor een behandeling. Niemand anders kan die beslissing nemen. Het enige wat anderen kunnen doen, is er voor je zijn als je hen nodig hebt. En als het toch misgaat, in het oog houden dat ze al het mogelijke hebben gedaan, met de middelen die ze hadden.”

Stel de vraag

De Wereld Suïcide Preventie Week is een goede gelegenheid om stil te staan bij wat we zelf kunnen doen om suïcide te voorkomen. En vooral ook: wat we samen kunnen doen. Een open gesprek kan veel betekenen. Een eenvoudige vraag als ‘Hoe zit je erbij?’ kan ruimte geven om gevoelens en gedachten te delen.

Denk je aan zelfdoding? Praten helpt. Bel 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op 113.nl.

Wil je meer informatie over lotgenotengroepen voor mensen met suïcidale gedachten én voor naasten en nabestaanden? Kijk op de website van het Suïcide Preventie Centrum.